Gelibolu (Gallipoli)

1981 yapımı Gelibolu – Gallipoli, Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi’ne gönderilen iki genç Avustralyalının hikayesini anlatan savaş ve dram filmi. Yapım, cephedeki çatışmalardan önce genç askerlerin hayatlarına ve arkadaşlıklarına geniş yer ayırıyor.

Filmin yönetmenliğini Peter Weir üstleniyor. Senaryo David Williamson tarafından kaleme alındı. Başrollerde Mel Gibson ve Mark Lee bulunuyor. Bill Kerr, Harold Hopkins, Robert Grubb ve Tim McKenzie de oyuncu kadrosunda yer alıyor.

Gelibolu Konusu

Archy Hamilton, Batı Avustralya’da yaşayan genç ve yetenekli bir koşucudur. Atletizm konusunda ciddi bir potansiyele sahiptir. Hızı sayesinde geleceğine farklı bir yön verebilecek durumdadır.

Bir yarış sırasında Frank Dunne ile tanışır. Frank de iyi bir koşucudur. İki genç başlangıçta rakip olarak karşı karşıya gelir.

Karakterleri birbirinden oldukça farklıdır.

Archy savaş konusunda daha heyecanlıdır. Avustralya ordusuna katılmayı ister. Yaşının uygun olmaması bile kararını kolay kolay değiştirmez.

Frank ise savaşa karşı daha mesafelidir. Avrupa’daki büyük çatışmanın kendi hayatıyla doğrudan bağlantılı olmadığını düşünür. Ordunun parçası olmak konusunda Archy kadar istekli değildir.

İki genç arasında zamanla güçlü bir arkadaşlık gelişir.

Archy’nin kararlılığı ve çevrede oluşan savaş atmosferi Frank’in düşüncelerini de etkiler. İkili sonunda Avustralya İmparatorluk Kuvvetleri içinde farklı birliklere katılır.

Askerlik süreci onları önce Mısır’a götürür.

Burada eğitim alan askerler, savaşın gerçek yüzüyle henüz tamamen karşılaşmamıştır. Gençler arasında şakalaşmalar ve günlük hayatın sıradan ayrıntıları devam eder. Uzakta süren savaş, bir süre daha soyut bir kavram gibi görünür.

Daha sonra birliklerin yönü Gelibolu Yarımadası’na çevrilir.

Archy ve Frank için hikayenin tonu burada değişmeye başlar. Spor sahalarında yaşadıkları rekabet artık geride kalmıştır. Önlerinde çok daha ciddi bir sınav vardır.

Film, iki gencin savaş koşulları altında değişen düşüncelerine odaklanır. Arkadaşlıkları hikayenin temelini oluşturur. Askerlerin emirler karşısındaki konumu da önemli bir tema haline gelir.

Gelibolu Fragman

Mel Gibson ve Mark Lee

Mel Gibson, Frank Dunne karakterini canlandırıyor. Frank daha gerçekçi ve sorgulayıcı bir yapıya sahip. Başlangıçta savaşa katılmak için güçlü bir neden görmüyor.

Gibson, karakterin zaman içinde değişen yaklaşımını ölçülü bir performansla yansıtıyor. Frank’in arkadaşlığına verdiği önem hikaye ilerledikçe daha belirgin hale geliyor.

Mark Lee, Archy Hamilton rolünde filmin diğer merkez karakteri. Archy genç, hızlı ve idealist bir atlet olarak tanıtılıyor. Savaşa bakışı Frank’ten oldukça farklı.

İki karakter arasındaki fark filmin anlatısını güçlendiriyor. Archy’nin idealizmi ile Frank’in şüpheci yaklaşımı aynı olaylara iki farklı açıdan bakılmasını sağlıyor.

Savaşın Gençler Üzerindeki Etkisi

Gelibolu, savaş filmlerinde sık görülen sürekli çatışma anlayışını tercih etmiyor. Hikayenin önemli bölümü askerlerin cepheye ulaşmadan önceki hayatına ayrılıyor.

Bu tercih karakterleri daha yakından tanımaya yardımcı oluyor.

Film özellikle genç insanların savaş hakkında sahip olduğu düşüncelerle gerçek savaş ortamı arasındaki farkı ele alıyor. Macera duygusu zamanla yerini belirsizlik ve korkuya bırakıyor.

Askerler için verilen kararların sonuçları da hikayenin önemli taraflarından biri.

Emirlerin sorgulanması, komuta zinciri ve cephedeki askerlerin sınırlı hareket alanı filmin savaş karşıtı yönünü güçlendiriyor.

Tarihsel Arka Plan

Film, 1915 yılında gerçekleşen Çanakkale Savaşı’nın Gelibolu cephesindeki Avustralya birliklerini merkezine alıyor.

Archy ve Frank kurgusal karakterlerdir. Hikaye gerçek savaş ortamından yararlanır. Buna rağmen film tarihsel bir belgesel niteliğinde değildir.

Yapımın bakış açısı ağırlıklı olarak Avustralyalı askerlerin deneyimine dayanır. Bu nedenle Çanakkale Savaşı’nın bütün taraflarını ve askeri boyutunu ayrıntılı biçimde ele almaz.

Yönetmen Peter Weir

Peter Weir, Avustralya sinemasının önemli yönetmenlerinden biri. Gallipoli’de savaş sahnelerinden önce karakter gelişimine ve dönemin atmosferine geniş alan ayırıyor.

Yönetmen özellikle geniş Avustralya manzaraları ile savaş bölgesindeki sıkışmışlık hissi arasında belirgin bir karşıtlık kuruyor. Koşu teması da hikaye boyunca sembolik bir anlam kazanıyor.

Weir daha sonra Witness, Dead Poets Society, The Truman Show ve Master and Commander gibi farklı türlerde filmlere imza attı.

Son Değerlendirme

Gelibolu – Gallipoli (1981), savaşı yalnızca cephedeki çatışmalar üzerinden anlatmayan bir yapım. Film önce Archy ve Frank’i tanıtıyor. Ardından savaşın bu iki genç üzerindeki etkisini adım adım gösteriyor.

Mel Gibson ile Mark Lee arasındaki uyum filmin duygusal temelini güçlendiriyor. Peter Weir’in sakin anlatımı da karakterlerin değişimini daha görünür hale getiriyor.

Film Çanakkale Savaşı’nı Avustralya merkezli bir bakış açısıyla ele alıyor. Bu nedenle tarihsel kapsamı sınırlı. Buna rağmen genç askerlerin savaşa bakışı, arkadaşlık ve emir-komuta ilişkisi üzerine kurduğu anlatı güçlü bir dram ortaya çıkarıyor.

Savaş sinemasına yalnızca aksiyon açısından yaklaşmayanlar için Gelibolu, 1980’lerin dikkat çeken savaş filmlerinden biri.

Sosyal Medya